Kettingaandrijving onderhouden

De kettingaandrijving is het meest voorkomende aandrijfsysteem op de fiets. Het is licht, efficiënt en compatibel met alle gangbare versnellingssystemen. Tegelijkertijd is het systeem open geconstrueerd en daardoor gevoelig voor invloeden van buitenaf, zoals stof, vocht of vuil. Om ervoor te zorgen dat de ketting altijd schoon en soepel blijft lopen, heeft hij regelmatig onderhoud nodig. Daarbij gaat het niet alleen om het uiterlijk, maar vooral om een soepele werking en zo min mogelijk slijtage.

1. Zet je fiets stevig neer
Zorg ervoor dat je fiets stevig staat voordat je begint. Een montagestandaard is ideaal omdat je zo goed bij de aandrijving kunt komen en de crank vrij naar achteren kunt draaien. Als je er geen hebt, kun je het achterwiel een beetje optillen of je fiets voorzichtig tegen een muur zetten. Het belangrijkste is dat je veilig kunt werken zonder dat de fiets wegglijdt.
2. Grof vuil verwijderen

   Kettingen zijn doorgaans gemaakt van gehard staal met een beschermende coating. Als er vuil zoals zand, zout of modder tussen blijft zitten, werkt dat als schuurpasta. Veeg de ketting daarom eerst droog af om loszittend vuil te verwijderen. Zo voorkom je dat er tijdens het schoonmaken fijne deeltjes dieper in de schakels terechtkomen.
3. Een kettingreiniger gebruiken
Nu wordt het chemisch. Gebruik een kettingreiniger die vet oplost, maar die geen afdichtingen of metalen onderdelen aantast. Gebruik geen agressieve middelen zoals remmenreinigers, die te veel bescherming verwijderen. Spuit de reiniger gelijkmatig op de ketting, vooral aan de binnenkant. Daar hoopt zich het meeste vuil op. Laat het reinigingsmiddel even inwerken, maar laat het niet opdrogen.
4. Mechanisch nabewerken

   Na de inwerktijd gaan we aan de slag. Met een kettingborstel of een speciaal reinigingsapparaat breng je wat beweging in de zaak. Zo bereik je ook hardnekkige resten in de kieren. Bij nauwkeurig afgestelde versnellingssystemen met veel versnellingen is dat zeer belangrijk. Draai de crankarm langzaam achteruit, zodat je elke kettingschakel bereikt.
5. Reinigingsmiddel verwijderen en ketting drogen
Nu moet de reiniger er weer af. Restanten kunnen de werking van de verse olie verstoren. Veeg de ketting eerst af met een licht vochtige doek en haal de ketting vervolgens door een droge, schone doek. De ketting moet helemaal droog zijn voordat je olie aanbrengt. Vooral in smalle spleten kan er anders vocht blijven zitten, wat later roest kan veroorzaken.
6. De ketting opnieuw smeren
In de scharnieren zorgt smering ervoor dat alles soepel verloopt. Zonder deze smering ontstaat er direct contact tussen metalen onderdelen, wat wrijving, warmte en slijtage tot gevolg heeft. Kies een olie die bij jouw gebruik past. Bij droog weer is een dunne vloeibare olie geschikt die goed intrekt. Bij regen of in de winter heb je een olie met een sterkere hechting of een wasemulsie nodig. Breng de olie aan op de binnenkant van de ketting terwijl je de crankarm langzaam achteruit draait. Laat het even intrekken en veeg vervolgens de overtollige olie weg met een schone doek. Er mag slechts een dunne, gelijkmatige laag op de ketting achterblijven.

Het smeermiddel is bepalend voor de levensduur van de ketting. Zonder beschermlaag treedt er meer slijtage op omdat de bouten en schakels rechtstreeks tegen elkaar schuren. Voor droge omstandigheden volstaat een lichte olie. Bij nat weer of in de winter kun je beter een steviger middel gebruiken dat beter hecht.

Het is belangrijk dat je de olie spaarzaam aanbrengt, bij voorkeur doelgericht aan de binnenkant van de ketting. Zo komt het rechtstreeks terecht op de plekken waar het nodig is. Overtollige olie moet na een korte inwerktijd worden verwijderd, zodat er zich geen onnodig vuil ophoopt.

Veel fabrikanten vermelden op de verpakking of in de productbeschrijving voor welke omstandigheden de olie het meest geschikt is. Het loont dus de moeite om vooraf even te kijken.

Na verloop van tijd wordt de speling in de kettingschakels groter. De ketting wordt langer en grijpt niet meer goed in de tandprofielen. Hierdoor loopt de aandrijving onregelmatig en slijten de tandwielen en kettingbladen sneller.

Je kunt heel eenvoudig met een kettingmeter controleren of je ketting nog in orde is. Dat is een klein metalen hulpmiddel met twee haken of nokjes. De meeste modellen hebben twee meeteenheden, vaak met de waarden 0,5 en 0,75 of 0,75 en 1,0. Deze waarden geven de mate van slijtage weer in millimeters per schakel.

Zo ga je te werk
Leg de kettingslijtagemeter plat op de ketting en plaats de eerste kant, bijvoorbeeld 0,5, met beide uiteinden in twee opeenvolgende schakels. Als de tool er niet helemaal in glijdt, is er nog niets aan de hand. Als hij er gemakkelijk in glijdt, kun je de andere kant controleren. Als ook de zijde van 0,75 of 1,0 volledig kan worden ingeschoven, is de ketting versleten en moet deze worden vervangen.
Afhankelijk van de fabrikant en het type versnellingssysteem gelden er licht verschillende grenswaarden – bij eenvoudige versnellingssystemen volstaat vaak 1,0, terwijl bij moderne 11- of 12-speed systemen uiterlijk bij 0,5 moet vervangen.
Ook roestige, stroeve schakels of krakende geluiden bij het trappen zijn duidelijke tekenen dat de ketting niet meer optimaal functioneert. Als je op tijd reageert, bescherm je je hele aandrijving en hoef je later niet ook nog tandwielen en kettingbladen te vervangen.

Hoe vaak je je ketting moet onderhouden, hangt af van hoe en waar je fietst. Als je meestal bij droog weer rijdt, volstaat reinigen om de tweehonderd tot driehonderd kilometer. Bij regen, grind of in de winter moet je het vaker onderhouden. Ook na ritten door plassen of lange tochten is het de moeite waard om hem even snel schoon te maken.